تنظیم قرارداد یکی از مهمترین مراحل در شروع هر همکاری، معامله یا توافق حقوقی است. بسیاری از اختلافات، شکایتها و مشکلات حقوقی، نه به دلیل نبود قرارداد، بلکه به دلیل تنظیم نادرست، ناقص یا مبهم قرارداد به وجود میآیند.
یک قرارداد خوب باید روشن، دقیق، قابل اجرا و متناسب با موضوع توافق باشد. در مقابل، قراردادی که با عجله یا بدون دقت نوشته شود، ممکن است در زمان اختلاف، نهتنها از حقوق طرفین حمایت نکند، بلکه خود به منبع اصلی اختلاف تبدیل شود.
استفاده از عبارات مبهم و کلی
یکی از رایجترین اشتباهات در تنظیم قرارداد، استفاده از واژهها و جملات مبهم است. عباراتی مانند «در اسرع وقت»، «طبق توافق طرفین»، «در صورت رضایت»، یا «به نحو مطلوب» ممکن است در ظاهر ساده باشند، اما در عمل میتوانند برداشتهای متفاوتی ایجاد کنند.
در قرارداد باید تا حد امکان موضوعات مهم با جزئیات مشخص شوند؛ مانند زمان دقیق انجام تعهد، مبلغ، نحوه پرداخت، کیفیت انجام کار، مسئولیتها و ضمانت اجراها.
مشخص نکردن دقیق تعهدات طرفین
در بسیاری از قراردادها، وظایف هر طرف بهصورت کامل و شفاف نوشته نمیشود. این موضوع باعث میشود در زمان اجرا، هر یک از طرفین برداشت متفاوتی از مسئولیتهای خود داشته باشند.
برای جلوگیری از این مشکل، باید تعهدات هر طرف بهصورت جداگانه، روشن و مرحلهبهمرحله درج شود. مشخص بودن تعهدات، احتمال اختلاف را کاهش میدهد و اجرای قرارداد را سادهتر میکند.
بیتوجهی به ضمانت اجرا
قرارداد فقط بیان توافق نیست؛ بلکه باید مشخص کند اگر یکی از طرفین به تعهدات خود عمل نکرد، چه پیامدی در انتظار او خواهد بود.
نبود ضمانت اجرا باعث میشود قرارداد از قدرت کافی برخوردار نباشد. مواردی مانند وجه التزام، حق فسخ، جبران خسارت، تعلیق همکاری یا سایر ضمانتهای قانونی و قراردادی باید با دقت در متن قرارداد پیشبینی شوند.
تعیین نکردن مدت قرارداد
یکی دیگر از اشتباهات مهم، مشخص نکردن مدت قرارداد یا زمان شروع و پایان تعهدات است. اگر مدت قرارداد معلوم نباشد، ممکن است درباره زمان اجرای تعهدات، تمدید همکاری یا پایان قرارداد اختلاف ایجاد شود.
در قرارداد بهتر است تاریخ شروع، مدت اعتبار، شرایط تمدید و نحوه پایان همکاری بهصورت دقیق نوشته شود.
نادیده گرفتن شرایط فسخ قرارداد
گاهی طرفین فقط به شروع همکاری توجه میکنند و درباره پایان آن چیزی نمینویسند. در حالی که یکی از بخشهای مهم هر قرارداد، شرایط فسخ و خروج از قرارداد است.
باید مشخص شود در چه شرایطی هر یک از طرفین حق فسخ دارد، فسخ چگونه باید اعلام شود، آثار فسخ چیست و تکلیف تعهدات انجامنشده یا پرداختهای باقیمانده چه خواهد بود.
کپی کردن قراردادهای آماده بدون بررسی
استفاده از نمونه قراردادهای آماده بدون توجه به شرایط واقعی طرفین، یکی از خطرناکترین اشتباهات در تنظیم قرارداد است. هر قرارداد باید متناسب با موضوع، طرفین، مبلغ، ریسکها و شرایط خاص همان توافق تنظیم شود.
قرارداد آماده ممکن است برای یک موضوع دیگر مناسب باشد، اما در قرارداد جدید باعث ایجاد ابهام، تعارض یا حتی از بین رفتن برخی حقوق شود.
بیتوجهی به مشخصات کامل طرفین
در قرارداد باید مشخصات طرفین بهصورت کامل و دقیق درج شود. اطلاعاتی مانند نام و نام خانوادگی، شماره ملی، نشانی، شماره تماس و در مورد اشخاص حقوقی، نام شرکت، شناسه ملی، شماره ثبت و نماینده قانونی اهمیت زیادی دارد.
اگر مشخصات طرفین ناقص یا اشتباه باشد، ممکن است در زمان مطالبه حق، ارسال اظهارنامه، طرح دعوا یا اجرای قرارداد مشکلات جدی ایجاد شود.
مشخص نکردن مرجع حل اختلاف
در بسیاری از قراردادها، درباره نحوه حل اختلاف سکوت میشود. این موضوع باعث میشود در زمان بروز اختلاف، طرفین دچار سردرگمی شوند.
بهتر است در قرارداد مشخص شود اختلافات از چه طریقی حل میشوند؛ از طریق مذاکره، داوری، دادگاه صالح یا روشهای دیگر. تعیین مرجع حل اختلاف، مسیر رسیدگی را روشنتر و اختلافات بعدی را کمتر میکند.
توجه نکردن به پیوستها و مستندات
گاهی بخش مهمی از توافق طرفین در قالب پیوست، جدول، نقشه، فاکتور، شرح خدمات یا مشخصات فنی قرار دارد. اگر این موارد بهدرستی در قرارداد ذکر و امضا نشوند، ممکن است بعداً اعتبار آنها مورد اختلاف قرار گیرد.
هر پیوست مهم باید در متن قرارداد معرفی شود و به امضای طرفین برسد تا بخشی از قرارداد محسوب شود.
جمعبندی
تنظیم قرارداد حقوقی یک کار ساده و تشریفاتی نیست، بلکه اقدامی مهم برای پیشگیری از اختلافات آینده است. هرچه قرارداد دقیقتر، شفافتر و کاملتر نوشته شود، احتمال بروز اختلاف کمتر خواهد شد.
پرهیز از عبارات مبهم، تعیین دقیق تعهدات، پیشبینی ضمانت اجرا، مشخص کردن مدت قرارداد، شرایط فسخ و مرجع حل اختلاف، از مهمترین نکاتی است که باید هنگام تنظیم قرارداد رعایت شود.
یک قرارداد اصولی میتواند از حقوق طرفین محافظت کند، مسیر همکاری را روشنتر سازد و در زمان بروز اختلاف، راهحل مشخصی در اختیار طرفین قرار دهد.
